Wat is wasmachineluis en hoe kom je ervan af?

Je haalt de was eruit en er zit iets op. Grijze vlokjes op een zwarte trui, een handdoek die na één dag al muf ruikt, en als je dan met je vinger langs de rubberen rand van de deur gaat, komt er een zwarte smeer mee. Iemand heeft je verteld dat dat wasmachineluis is. En dat woord blijft hangen, want je ziet meteen beestjes voor je.

Die zaten er ook in het hoofd van de mensen die bij ons in de winkel kwamen. Ze vroegen om een middel tegen de luizen in de machine, of ze wilden weten of ze de rest van het huis moesten laten behandelen. Dat hoefde niet, en dat was elke keer weer een opluchting. Hieronder staat wat het wel is, hoe je het herkent, waar het precies zit, hoe je het weghaalt en waarom het bij de een wel en bij de ander niet terugkomt.

Er kruipt niks in je machine

Wasmachineluis, of vetluis, is geen dier. Het is een vettige, grijsbruine laag van huidvet, huidschilfers, wasmiddelresten, pluis en de bacteriën die daarvan leven. Ken je de plakkerige laag op het filter van je afzuigkap? Dit is precies hetzelfde spul, alleen dan op plekken waar je nooit kijkt. De naam komt van de vlokjes: als de laag loslaat, komen er kleine grijze propjes mee met je was, en die lijken op beestjes.

Het ontstaat door iets waar je verder niets verkeerd aan doet. We wassen tegenwoordig bijna alles op dertig graden, en meestal met vloeibaar wasmiddel. Dat is goed voor je kleding en voor je energierekening, maar het is ook precies de combinatie waar vet niet van smelt en niet wordt afgebroken. Bleekmiddel zit alleen in poeder, en warmte krijgt de machine bij dertig graden nauwelijks. Dus blijft er per wasbeurt een beetje vet achter, en dat stapelt zich rustig op. Waarom die twee middelen zo verschillen, staat bij waspoeder of vloeibaar wasmiddel.

Er is nog een aanjager, en dat is te veel wasmiddel. Zeep die niet oplost, spoelt niet weg. Die blijft plakken en vormt samen met het vet de laag waar het hier over gaat. Hoeveel er wél in moet, staat bij wasmiddel doseren.

Hoe je het herkent

Je ruikt het eerst. Een muffe, licht zurige lucht die je in de trommel ruikt als je de deur opendoet, en die na een paar weken ook aan je schone was hangt. Vooral handdoeken verraden het, omdat die lang vochtig blijven. Komt je was uit de machine met een geurtje terwijl de machine zelf schoon lijkt, begin dan bij was stinkt na het wassen.

Daarna zie je het. Grijze vlokken en pluisjes op donkere kleding, die niet weggaan als je ze uitklopt. Een zwarte of donkergrijze aanslag in de plooi van het deurrubber, soms met een groenige gloed. Een wasmiddellade die aan de onderkant plakt en waar bij het uittrekken draden slijm meekomen. En in de trommel, langs de randen en rond de gaatjes, een dof vetlaagje dat je pas voelt als je erover wrijft.

Wat het níet is: kalkaanslag. Kalk is wit, hard en droog, en zit op het verwarmingselement en niet in het rubber. Zwarte stippen in de plooi zijn schimmel, en die groeit op dezelfde vette laag. Ze horen bij elkaar, en ze verdwijnen ook samen.

Waar het zit

Op vier plekken, en drie ervan zie je niet zonder even te zoeken. In het deurrubber, in de plooi die je opzij moet vouwen: hier staat na elke wasbeurt water, en hier komt het altijd het eerst. In de wasmiddellade en vooral in het huis erachter, waar het middel doorheen loopt en waar het nooit droog wordt. Op de trommelrand en achter de gaatjes, waar het licht niet komt. En in het pompfilter onderin, waar alles terechtkomt wat de rest heeft losgelaten.

Die laatste twee zijn de reden dat mensen denken dat schoonmaken niet helpt. Je poetst het rubber, het ruikt twee weken fris en daarna is het terug. Dan zit de voorraad ergens anders, en die spoelt zich beetje bij beetje weer over je machine uit. Je moet het dus in één ronde doen, en niet alleen daar waar je erbij kunt.

Hoe je het weghaalt

Reken op een uurtje werk plus een lege wasbeurt. Doe de stappen achter elkaar, want ze werken elkaar in de hand.

• Trek de wasmiddellade er helemaal uit en laat hem een half uur in heet sop staan. Borstel daarna ook het gat waar hij in zat, met een flessenborstel of een oude tandenborstel.
• Vouw het deurrubber rondom open en veeg de plooi uit met een doek met heet sop. Onderin liggen haren, pluis, muntjes en de zwarte drab; haal dat er met je hand uit.
• Zet de machine leeg op negentig graden, of op het hoogste programma dat hij heeft, met een volle dosis waspoeder los in de trommel. Geen azijn erbij, en geen speciaal trommelreinigingsmiddel nodig.
• Draai daarna het pompfilter onderin open, boven een bak of een handdoek. Hier komt het vuil naar buiten dat de hete beurt heeft losgeweekt.
• Laat de deur en de lade open staan tot alles helemaal droog is, en veeg het rubber nog één keer na.

Blijft het na deze ronde ruiken, dan zit het in de afvoerslang of het pomphuis, en daar kom je zelf niet bij. Dan is het geen schoonmaakklus meer maar een monteur van een uur; wat dat kost en wanneer het de moeite waard is, staat bij wasmachine stinkt. De volledige onderhoudsronde, inclusief ontkalken en het filter, staat bij wasmachine schoonmaken.

Hoe je het weg houdt

Eén hete was per maand, dat is de kern. Zet er je beddengoed of je handdoeken in op zestig graden met waspoeder, dan doe je twee dingen tegelijk en draait er niets voor niets. Wanneer je hoger dan zestig moet, staat bij op hoeveel graden wassen. Draai je die hete beurt liever leeg, dan kan dat ook; er hoeft dan niets anders in dan poeder.

De rest is gewoontewerk van tien seconden. Laat de deur en de wasmiddellade op een kier staan als de machine leeg is, zodat alles droogt; vocht is het enige waar deze smeer echt niet zonder kan. Haal je was er meteen uit en laat hem geen uren in een dichte trommel liggen. Veeg het rubber af als je er toch bij staat. En doseer op de vulling en op de hardheid van je water, niet op je gevoel.

Wat mij in de winkel opviel: het waren bijna nooit de mensen met een oude machine die hiermee zaten. Het waren de mensen met een nieuwe, die alles netjes op twintig of dertig graden deden met een capsule erbij. Zuinig wassen heeft nou eenmaal een keerzijde, en die hete was per maand is de prijs die je ervoor betaalt.

Eerlijk over de nadelen

• Schoonmaken lost het niet blijvend op als je daarna weer alleen koud met vloeibaar wast. Binnen een paar maanden staat de laag er opnieuw, dus zonder die maandelijkse hete beurt blijf je poetsen.
• Zit het vet al in de afvoerslang en het pomphuis, dan haal je het er met een trommelbeurt niet meer uit. Dan blijft de geur en moet er iemand aan de onderkant van je machine.
• Azijn is geen onschuldig huismiddel. Regelmatig gebruik tast rubbers en pakkingen aan, en dat is precies het onderdeel dat je hier probeert schoon te houden.
• Een lege was op negentig graden is de duurste wasbeurt van de maand, want er zit niets in. Vandaar dat het slimmer is om je handdoeken meteen mee te draaien.

Dus nee, er kruipt niets in je machine, en je hoeft niets te laten bestrijden. Er zit vet, zeep en huid in de plooien van een apparaat dat nooit warm genoeg wordt om zichzelf schoon te koken. Eén grondige ronde en daarna een hete was per maand, en je bent ervan af. Hoe de rest van de wasdag in elkaar zit, van sorteren tot drogen, staat bij wassen.